Het verborgen gevaar van beperkte veiligheid

De verborgen gevaren van besloten ruimtes mogen niet worden onderschat. Elk jaar komen in het Verenigd Koninkrijk een aantal mensen om het leven bij ongevallen in besloten ruimtes, en raken er nog veel meer ernstig gewond, in allerlei sectoren.

Hoewel sectoren als de olie- en gasindustrie, de nutsbedrijven en de productiesector op het eerste gezicht de meest voor de hand liggende plaatsen lijken voor werkzaamheden in besloten ruimtes, beschikken veel faciliteiten over talloze verborgen ruimtes die een gevaar kunnen vormen voor medewerkers. Het is belangrijk dat zowel facilitair managers als medewerkers weten wat een besloten ruimte is, om veilige werkmethoden te waarborgen.

Wat de wet bepaalt

Voordat men een besloten ruimte betreedt, moet rekening worden gehouden met de voorschriften en de goedgekeurde praktijkcode. Bij het opstellen van een risicobeoordeling en een veilig werksysteem, waarbij op zijn minst ook opleiding moet worden opgenomen, moet tevens rekening worden gehouden met de vereisten van de Wet op de gezondheid en veiligheid op het werk enz. van 1974 en de Verordeningen inzake het beheer van gezondheid en veiligheid op het werk van 1999.

In de goedgekeurde praktijkcode bij de regelgeving staat dat ‘bij het uitvoeren van een risicobeoordeling de prioriteit ligt bij het vaststellen van de maatregelen die nodig zijn om werkzaamheden in besloten ruimten te vermijden’. Wanneer het redelijkerwijs niet haalbaar is om werkzaamheden in een besloten ruimte te voorkomen, staat er dat ‘de werkgever of de zelfstandige de risico’s moet beoordelen die verband houden met het betreden van of het werken in de ruimte’. De Confined Space Regulations 1997 stellen specifieke eisen aan werkgevers die werkzaamheden in besloten ruimtes beheren. Door inzicht te krijgen in de risico’s kunnen werkgevers een weloverwogen beslissing nemen over de juiste opleiding, persoonlijke beschermingsmiddelen en veiligheidsuitrusting die nodig zijn om de veiligheid van werknemers tijdens het werk te waarborgen.

Identificatie van besloten ruimten

Besloten ruimtes komen op veel plaatsen in ons beroepsleven voor, sommige zouden we verwachten, andere misschien niet. Een besloten ruimte is een plek die grotendeels, maar niet altijd volledig, afgesloten is. Het is ook een plek waar een redelijkerwijs te voorzien risico kan bestaan door stoffen of omstandigheden in de ruimte zelf of in de directe omgeving. Vaak is het een combinatie van deze twee omstandigheden die leidt tot een verhoogd veiligheids- en gezondheidsrisico voor werknemers in besloten ruimtes.

Hoewel we besloten ruimtes doorgaans associëren met sectoren zoals de water-, olie- en gasindustrie, de petrochemische industrie en de energieopwekking, komen ze ook voor in ziekenhuizen, universiteiten en andere commerciële gebouwen. Soms zijn besloten ruimtes in gebouwen niet gemakkelijk te herkennen. In vrijwel alle gebouwen zijn besloten ruimtes te vinden, zoals de ruimtes tussen muren waar kabels zijn aangelegd, leidingen onder de vloer of boven het hoofd, ongeventileerde of slecht geventileerde ruimtes en technische ruimtes waar generatoren zijn ondergebracht.

Het is belangrijk om werknemers de juiste opleiding te geven, zodat besloten ruimtes – die op het eerste gezicht misschien niet als zodanig herkenbaar zijn – gemakkelijk kunnen worden geïdentificeerd en werknemers zich bewust zijn van de belangrijkste gevaren bij het werken in die ruimtes. Enkele van deze risico’s zijn:

Zuurstoftekort of -overschot

Zuurstofgebrek kan zich bijvoorbeeld voordoen in een laboratoriumomgeving waar zuurstof door andere gassen wordt verdrongen. Een normaal zuurstofgehalte bedraagt 20,9%, waarbij 19,5% het minimale werkgehalte is. Alles wat onder dit niveau ligt, kan al snel de werking van de hersenen beïnvloeden en het vermogen van een persoon om op zijn of haar omgeving te reageren verminderen. Bij zuurstofniveaus onder 16% lopen werknemers het risico bewusteloos te raken of zelfs te overlijden. Omgekeerd vormt een teveel aan zuurstof ook een ernstige bedreiging voor werknemers. Een teveel aan zuurstof kan worden veroorzaakt door lekkende apparatuur en concentraties boven 23,5% verhogen het risico op brand, met name in kleding.

Giftig gas, rook of damp

Ketels en tanks, werkzaamheden zoals schilderen, reinigen met ontvetmiddelen of oplosmiddelen, het afschrapen van roest, stoomreiniging en het losmaken van slib kunnen allemaal giftige gassen, dampen en rook in de ruimte vrijgeven, waardoor een gevaarlijke besloten ruimte ontstaat. Deze gassen kunnen worden geïdentificeerd met behulp van correct gespecificeerde apparatuur voor atmosferische metingen. Er moet rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat er gassen opgesloten zitten die mogelijk niet zijn geïdentificeerd bij de eerste atmosferische metingen en die ook kunnen worden verstoord en vrijgekomen door iemand die in de besloten ruimte werkt. Giftige gassen, rook en dampen kunnen de besloten ruimte van buitenaf verontreinigen, bijvoorbeeld door nabijgelegen processen of uitlaatgassen van voertuigen. Wanneer er werkzaamheden in uitgravingen plaatsvinden, kan de verontreiniging afkomstig zijn van gevaarlijke stoffen die eerder in de grond zijn afgezet of van natuurlijke bronnen, zoals kalksteen dat kooldioxide produceert.

Brandbare stoffen

Ontvlambare en brandbare materialen mogen niet in besloten ruimtes worden bewaard, tenzij dit noodzakelijk is voor de uitvoering van de werkzaamheden. Indien dit toch nodig is, moeten de hoeveelheden ontvlambare materialen tot een minimum worden beperkt en in geschikte verpakkingen worden opgeslagen. De brandbare stoffen kunnen bijvoorbeeld bestaan uit reinigingsmiddelen voor de besloten ruimte op basis van een brandbare vloeistof of uit drijfgassen van spuitbussen. Wanneer de mogelijkheid bestaat dat er brandbare stoffen in een besloten ruimte aanwezig zijn, moet geschikte apparatuur, inclusief elektrische apparatuur, worden gespecificeerd om het risico van een vonk of ontstekingsbron uit te sluiten.

Overmatige hitte

De hitte kan afkomstig zijn van bepaalde delen van een industriële productiefaciliteit, zoals ketels of een oven die niet voldoende tijd heeft gehad om af te koelen voordat men deze betreedt. De hitte kan ook worden veroorzaakt door het gebruik van stoomreinigers of hogedrukreinigingssystemen met heet water. Onvoldoende ventilatie of het ontbreken van gekoelde ventilatie kan de hitteproblemen in besloten ruimtes verergeren.

Kleinere afmetingen

Deze kunnen gevaarlijk zijn, simpelweg omdat ze het in- en uitgaan van een besloten ruimte bemoeilijken en de bewegingsvrijheid binnenin beperken. In veel gebouwen kunnen ruimtes tussen muren, bijvoorbeeld waar kabels en leidingen lopen, naar binnen hellen of een bocht maken, waardoor kleine ruimtes ontstaan waarin het moeilijk kan zijn om zich te verplaatsen. Het is daarom belangrijk om op de hoogte te zijn van de structuur van het gebouw en de nodige voorzorgsmaatregelen en gereedschappen bij de hand te hebben voordat men de besloten ruimte betreedt.

Veiligheidssystemen op de werkplek, inclusief opleiding

Zodra de gevaren en risico’s zijn beoordeeld, is het van essentieel belang om een veilig werksysteem te ontwikkelen. Het is de moeite waard om iedereen die leiding geeft aan werkzaamheden in besloten ruimtes eraan te herinneren dat de eerste overweging moet zijn om een methode te vinden om het werk op afstand uit te voeren, in plaats van de ruimte te betreden. Een aspect van het bieden van een veilig werksysteem dat vaak over het hoofd wordt gezien, is dat werknemers een adequate opleiding krijgen voor het betreden van besloten ruimtes, wat absoluut cruciaal is. Werkgevers hebben een wettelijke plicht om ervoor te zorgen dat er een veilig werksysteem wordt geïmplementeerd en dat er realistische training wordt aangeboden aan degenen die in besloten ruimtes werken. Specifieke training voor het werken in besloten ruimtes hangt af van de eerdere ervaring van het individu en het soort werk dat hij of zij gaat uitvoeren.

De opleiding zal waarschijnlijk moeten ingaan op het vermijden van het betreden van een besloten ruimte, inzicht in de uit te voeren werkzaamheden, de noodzakelijke voorzorgsmaatregelen die moeten worden genomen, inzicht in veilige werksystemen en wat er in noodsituaties moet worden gedaan. De opleiding moet ook aandacht besteden aan het praktische gebruik van veiligheidsvoorzieningen en -uitrusting en demonstraties en praktische oefeningen omvatten om de deelnemers te helpen de leerstof volledig te begrijpen. Leidinggevenden en afdelingshoofden, algemene toezichthouders, medewerkers die in besloten ruimtes werken, stand-bypersoneel, reddingspersoneel en iedereen die betrokken is bij de risicobeoordeling voor besloten ruimtes, moeten een opleiding volgen voordat zij in besloten ruimtes gaan werken. Er moet rekening worden gehouden met de noodzaak om de opleiding periodiek op te frissen of te vernieuwen, met name wanneer medewerkers niet regelmatig besloten ruimtes betreden.

Bron: naslagwerk over de Britse veiligheidssector