Scenario's in besloten ruimtes

Scenario's in besloten ruimtes

Besloten ruimtes komen in vrijwel elke sector en bij vrijwel elke activiteit voor, van scheepsbouw en -reparatie tot algemene bouw en de inbedrijfstelling en het onderhoud van olie- en gasinstallaties.

Zelfs een ogenschijnlijk veilige plek zoals een zeecontainer kan door sommige gezondheids- en veiligheidsdeskundigen als een besloten ruimte worden beschouwd, afhankelijk van de concrete situatie.

Vanwege hun aard en de situaties waarin ze voorkomen, kunnen besloten ruimtes tal van uiteenlopende gevaren met zich meebrengen. Als we niet volledig begrijpen hoe we in en rond deze ruimtes moeten werken en hoe we deze gevaren moeten aanpakken, kan dit voor werknemers ernstige gevolgen hebben, waaronder ernstig letsel en zelfs dodelijke ongevallen. Afhankelijk van de aard van het gevaar kunnen we zelfs hele faciliteiten en bedrijven in gevaar brengen. Wat is een besloten ruimte eigenlijk?

Een besloten ruimte kan soms op verschillende manieren worden gedefinieerd. Je kunt het het beste als volgt zien: een besloten ruimte is elke ruimte of elk object waar het moeilijk is om binnen te komen en weer naar buiten te gaan. Hoewel er in een besloten ruimte werkzaamheden kunnen worden uitgevoerd, zijn deze ruimtes over het algemeen niet ontworpen om door mensen te worden betreden. Dit betekent dat werkzaamheden slechts zo kort mogelijk mogen worden uitgevoerd en dat personen de besloten ruimte alleen mogen betreden als dit absoluut noodzakelijk is om de klus of taak uit te voeren en af te ronden. Een veelvoorkomende misvatting over een besloten ruimte is dat mensen denken dat de ruimte klein is, wat niet klopt. Laten we een voorbeeld nemen uit de olie- en gasindustrie. Er zijn veel installaties en raffinaderijen waar diverse olie- en gasproducten worden opgeslagen in enorme tanks of silo’s. Deze vaten kunnen behoorlijk groot zijn, soms met een diameter van meer dan 60 meter. We zijn het er allemaal over eens dat dit een aanzienlijke omvang is. Maar als de tank slechts één in- en uitgang zou hebben — bijvoorbeeld een luik in het dak — dan zouden we die tank als een besloten ruimte definiëren. Dit komt doordat er slechts één in- en uitgang is. Dit zou met name een punt van zorg zijn als personen de tank in een noodsituatie zouden moeten ontruimen, of als een reddingsteam een slachtoffer uit deze besloten ruimte zou moeten bevrijden. Tot nu toe heb ik het gehad over tanks, vaten en silo’s, maar andere voorbeelden van besloten ruimtes zijn onder meer leidingen, dakruimtes en zelfs uitgravingen. Het betreden en verlaten van een besloten ruimte kan dus moeilijk zijn en vormt daardoor een gevaar. Met welke andere gevaren zouden we mogelijk te maken kunnen krijgen?

Het aantal en de aard van de gevaren waarmee rekening moet worden gehouden, lopen sterk uiteen, maar dit hangt allemaal af van de aard van de besloten ruimte en van de werkzaamheden die daar worden uitgevoerd. Bovendien zijn veel gevaren in een besloten ruimte niet zichtbaar of niet direct waarneembaar. Laten we daarom enkele van de meest voorkomende problemen bespreken waarmee we te maken kunnen krijgen. Laten we eerst ingaan op de atmosfeer in de ruimte. Afhankelijk van welke gassen deze bevat, kan dit veel problemen opleveren. De atmosfeer kan zuurstofrijk of zuurstofarm zijn, wat betekent dat er te veel of te weinig zuurstof aanwezig is. Te veel zuurstof verhoogt het risico op brand of explosie, te weinig zuurstof betekent dat het personeel in de ruimte zal stikken. Een voorbeeld hiervan is het spoelen van een vat of leiding met stikstofgas. De stikstof, die niet zichtbaar is of onmiddellijk opvalt, vult de ruimte en verdringt de zuurstof. Dit vormt een probleem omdat stikstof verstikkend is, wat betekent dat iedereen die in deze atmosfeer probeert te ademen, zou stikken. De atmosfeer kan ook brandbaar of giftig zijn. Een brandbare atmosfeer kan leiden tot brand of een explosie als bij de uitgevoerde werkzaamheden vonken of warmte vrijkomen (zoals bij lassen of slijpen). Vooral in een tankpark of opslaggebied waar veel tanks en vaten aanwezig zijn, vormt dit een enorm risico op een potentieel verwoestende kettingreactie. Dit zou kunnen leiden tot een rampscenario waarin één fout een hele faciliteit vernietigt en het personeel, misschien zelfs een hele gemeenschap, uitroeit. Een giftige atmosfeer kan ernstige gevolgen voor de gezondheid hebben of zelfs dodelijk zijn voor de werknemers. Een voorbeeld hiervan is de aanwezigheid van waterstofsulfidegas, ook wel bekend als H₂S. Bij een voldoende hoge concentratie is één enkele inademing van H₂S kan leiden tot bewusteloosheid, snel gevolgd door de dood. Lagere concentraties veroorzaken irritatie van de ogen en de huid, en het onvermogen om opdrachten op te volgen. Dit lijkt misschien niet zo ernstig, totdat je je een weg uit een besloten ruimte niet meer kunt vinden omdat je niets kunt zien, aangezien je voortdurend in je ogen wrijft en de mondelinge aanwijzingen van een redder die je uit de gevarenzone probeert te leiden, niet kunt verstaan.

Door de inhoud uit de ruimte te verwijderen, kunt u de gevaren die deze inhoud met zich meebrengt, grotendeels wegnemen, maar wees niet te zelfgenoegzaam. Het kan bijvoorbeeld zijn dat u alle vloeibare koolwaterstoffen uit een tank hebt verwijderd, maar dat er nog steeds brandbare of giftige dampen of resten in de tank achterblijven.

Zoals eerder vermeld, is gasmeting een methode die we kunnen inzetten om gevaren in de lucht te identificeren. Als dit op de juiste manier wordt uitgevoerd, kunnen we vaststellen welke gassen aanwezig zijn en wat hun concentraties zijn. Op basis daarvan kunnen we passende maatregelen plannen, zoals het doorluchten van de ruimte, het vervangen van de gassen door minder schadelijke stoffen of het volledig verwijderen ervan. Het zorgen voor goede ventilatie kan er ook toe bijdragen dat de atmosfeer niet terugkeert naar de eerdere gevaarlijke toestand.

Technische maatregelen zoals isolatieflenzen, kleppen en afdichtingen kunnen worden overwogen, waarbij een barrière wordt geplaatst tussen gevaarlijke stoffen en het personeel in de ruimte. Een voorbeeld hiervan is het sluiten van kleppen in leidingen die naar een tank of silo leiden, of het verstevigen van de wanden van uitgravingen, om te voorkomen dat materiaal op werknemers instort. Ook de juiste uitrusting voor de uit te voeren taak is een belangrijke overweging. Hebben de werknemers specifieke ademhalingsbeschermingsmiddelen (ABM) nodig om in een gevaarlijke atmosfeer te kunnen werken? Is de ventilatieapparatuur krachtig genoeg om lucht door de gehele werkruimte te verplaatsen? Zijn gasdetectoren, verlichting, radio's en andere apparatuur vonkvrij of explosieveilig? Gebruiken werknemers persoonlijke valbeveiligingssystemen (PFAS) of steigers om op hoogte te werken?

Er zou aandacht moeten worden besteed aan wetgeving, opleidingen en andere administratieve zaken. Wetgeving, normen en werkpraktijken kunnen per bedrijf, land en regio verschillen. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk dat het werken volgens de normen van de Amerikaanse Occupational Safety and Health Administration (OSHA) niet acceptabel is in een bedrijf waar het beleid is om te werken volgens de normen van de Britse Health and Safety Executive (HSE). Hoewel werknemers wellicht bekend zijn met de uit te voeren taak, zijn ze zich mogelijk niet bewust van alle gevaren van de besloten ruimte waarin ze gaan werken. Opleiding is daarom een belangrijk aandachtspunt. Een ander administratief hulpmiddel, dat vooral in de olie- en gasindustrie wordt gebruikt, is het invoeren van een buddy-systeem. Dit zorgt ervoor dat niemand alleen in of rond besloten ruimtes werkt.

De buddy maakt deel uit van een team van twee of meer werknemers en bevindt zich doorgaans bij de in- en uitgang van de besloten ruimte. Dit is om, in sommige gevallen, de werknemers in de ruimte in de gaten te kunnen houden. Belangrijker nog is echter dat dit in alle gevallen betekent dat, als er iets misgaat, de buddy zich op een veilige plek bevindt om in een noodsituatie hulp te kunnen inroepen. Veel grote bedrijven hebben reeksen levensreddende regels, en in sommige gevallen zijn de regels specifiek gericht op besloten ruimtes. Hieronder valt bijvoorbeeld het uitvoeren van gasmetingen voordat een besloten ruimte wordt betreden, of het verkrijgen en goedkeuren van een werkvergunning voordat er in een besloten ruimte wordt gewerkt. Deze regels zijn, zoals de naam al aangeeft, levensreddend. Ze worden strikt gehandhaafd en elke overtreding van deze regels leidt doorgaans tot een zware straf, waaronder in sommige gevallen beëindiging van het dienstverband. Zoals altijd helpen een grondige risicobeoordeling en het gebruik van hulpmiddelen zoals JHA’s (Job Hazard Analysis) om de specifieke gevaren voor het betreffende scenario in kaart te brengen. Net als bij elke andere baan of taak is het dus belangrijk dat we de risico’s voor ons personeel zo laag mogelijk houden als redelijkerwijs haalbaar is. Maar wat als het allemaal misgaat of er iets onvoorziens gebeurt?.

Een werknemer raakt bedwelmd door dampen en valt via een luik in een tank. Een plotselinge regenbui raast over een bouwplaats en verzwakt de muur

Een ander belangrijk probleem met de atmosfeer is het zogenaamde ‘stratificatie’. Alle gassen hebben een verschillende dichtheid. Sommige zijn zwaarder dan lucht, andere lichter. Dit betekent dat verschillende gassen zich op verschillende hoogtes in een besloten ruimte bevinden, wat een probleem oplevert. Stel je voor dat een werknemer bovenaan een tank een gastest uitvoert en dat de test geen brandbare gassen aantoont. Het probleem hier is dat H₂S is bijvoorbeeld zwaarder dan lucht en zal dus vanzelf naar de bodem van de tank zakken. In de juiste concentratie in combinatie met lucht zal dit gas ontbranden bij contact met een vonk of warmtebron. Een bekwame gasmeter (iemand die deskundig, bekwaam, opgeleid en ervaren is) zorgt ervoor dat alle niveaus van een besloten ruimte worden getest, zodat de gehele atmosfeer wordt gecontroleerd en veilig is om te betreden.

Een ander gevaar waarmee we te maken kunnen krijgen, is de inhoud van de ruimte. We hebben het al gehad over de atmosfeer, waarbij we doelen op gassen die aanwezig kunnen zijn, maar deze ruimtes kunnen ook vloeibare of vaste inhoud bevatten. Zo kunnen landarbeiders bijvoorbeeld aan het werk zijn in een silo met graan, en kunnen technici van een waterbedrijf te maken krijgen met rioolwater of water in een leiding of tank. In het geval van vaste stoffen kan een plotselinge instorting of verplaatsing van deze inhoud de werknemers bedelven, waardoor ze vast komen te zitten, verpletterd worden of zelfs stikken voordat er hulp kan komen. Vloeibare inhoud kan gevaarlijke dampen produceren, en er bestaat een risico op verdrinking mocht een werknemer in de aanwezige vloeistof vallen.

Ook de hoogte vormt een potentieel risico. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de werknemer via een luik in het dak een grote oliesilo binnengaat; of dat een werknemer werkzaamheden uitvoert aan de binnenkant van een verticale leiding; het kan zelfs gaan om een werknemer op grondniveau die vanaf straatniveau een ondergronds reservoir visueel inspecteert. Eén misstap of verkeerde inschatting, en de werknemer valt. De valhoogte bepaalt mede de ernst van de gevolgen, aangezien er, zoals in de vorige alinea vermeld, mogelijk inhoud in de tank zit die de situatie nog verergert. Zelfs als de werknemer de eerste val zou overleven, lopen we vervolgens het risico dat we meer personeel in gevaar brengen om de gewonde te redden, waardoor het aantal slachtoffers van het incident mogelijk toeneemt.

Ook de afmetingen en de vorm zijn factoren waarmee rekening moet worden gehouden. Zo is de ft bijvoorbeeld heel gemakkelijk te verplaatsen

de gladde, vlakke vloer aan de binnenkant van een tank van 60 meter breed en 20 meter hoog. Stel je nu eens voor hoe moeilijk het is om je met een SCBA (Self-Contained Breathing Apparatus) om een bocht van 90 graden in een buis van 1 meter breed te wurmen. Zelfs een ogenschijnlijk eenvoudig probleem, zoals iemand die vast komt te zitten in een luik, kan allerlei problemen veroorzaken. Hoe kunnen we deze risico’s voor het personeel dan terugbrengen tot het laagst haalbare niveau (ALARP)?

De beheersmaatregelen hangen opnieuw af van de aard van de ruimte en de uit te voeren werkzaamheden. U dient waar mogelijk altijd de hiërarchie van beheersmaatregelen te volgen — elimineren, vervangen, isoleren, technische maatregelen, administratieve maatregelen en persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) —, maar hier volgen enkele punten om rekening mee te houden. Ten eerste: is het absoluut noodzakelijk dat het personeel de ruimte betreedt? Door gebruik te maken van bepaalde apparatuur of beproefde werkwijzen kan het werk mogelijk van buiten de besloten ruimte worden uitgevoerd, waardoor het risico voor werknemers wordt weggenomen. Werknemers zouden bijvoorbeeld de atmosfeer van een ruimte kunnen testen met behulp van sondes, of door de testapparatuur met een touw in een ruimte te laten zakken, wat kan leiden tot het instorten van een uitgraving. Een werknemer raakt vast in een leiding en kan zichzelf niet bevrijden. Dit zijn ongetwijfeld allemaal nachtmerriescenario’s, en situaties waarin een reddingsactie nodig is. Het uitvoeren van een reddingsactie in welke noodsituatie dan ook is uiterst gevaarlijk, en zelfs als het slachtoffer het oorspronkelijke incident overleeft, kan de situatie snel escaleren. Opgesloten zitten in een besloten ruimte kan ertoe leiden dat werknemers last krijgen van claustrofobie, shock of secundaire gevolgen ondervinden van de gevaren van het incident. Zo zou de werknemer in de uitgraving het aanvankelijk kunnen overleven om bedolven te raken onder het materiaal, maar kan hij stikken door zuurstofgebrek of omkomen als gevolg van kneuzingsletsel. Elk reddingsscenario zal daarom specifiek zijn voor de aard van het uitgevoerde werk en de incidenten die zich waarschijnlijk zullen voordoen.

Hoewel we niet op elk scenario kunnen anticiperen, is het verstandig om na te denken over het ergste wat er zou kunnen gebeuren, daar plannen voor te maken en ervoor te zorgen dat iedereen op de hoogte is van de details. Hoewel het moeilijk is om scenario’s voor ongevallen en incidenten na te bootsen, helpt het om waar mogelijk reddingsacties te oefenen om ervoor te zorgen dat personeel, uitrusting en plannen naar behoren functioneren. Vooral wanneer u op afgelegen locaties werkt, is de gespecialiseerde hulp die u mogelijk nodig hebt niet in de buurt. Het is dus belangrijk om alle benodigde uitrusting en personeel beschikbaar te hebben, mocht er zich een ramp voordoen. Iedereen die is aangewezen om deel uit te maken van het reddingsteam, moet bekwaam zijn om reddingsacties uit te voeren. Zij moeten beschikken over alle benodigde uitrusting, inclusief gespecialiseerde uitrusting zoals ademluchttoestellen (SCBA), en zij moeten alle juiste procedures kennen. Dit zorgt ervoor dat het risico voor het reddingsteam tot een minimum wordt beperkt, aangezien alle reddingsmedewerkers weten wie verantwoordelijk is voor wat, wanneer en hoe. De aandacht kan dan volledig uitgaan naar het helpen van de slachtoffers van het incident. Vergeet niet dat een reddingsoperatie in een besloten ruimte een gevaarlijke en complexe operatie is. Een bevoegde persoon moet over de juiste ervaring en het juiste inzicht beschikken om te beslissen of een reddingsactie kan, en nog belangrijker, moet worden uitgevoerd. Het kan zijn dat de situatie simpelweg te gevaarlijk is om het reddingspersoneel in gevaar te brengen, of dat het slachtoffer van het incident mogelijk al is overleden. Hoewel dit een wrede gedachte lijkt, moeten we ervoor zorgen dat we het aantal slachtoffers van het incident niet onnodig vergroten. Zelfs het bergen van een lichaam kan een gevaarlijke operatie zijn en moet met uiterste zorg worden gepland en uitgevoerd.

Er komt dus veel meer kijken bij het werken in besloten ruimtes dan op het eerste gezicht lijkt. Onthoud dat er geen “universele oplossing” bestaat voor de risico’s van besloten ruimtes. Bestudeer de details van de uit te voeren werkzaamheden en de omgeving waarin deze plaatsvinden grondig. Vraag indien nodig advies aan consultants, ingenieurs en andere specialisten. Sta open voor veiligheid in besloten ruimtes, dan draagt u bij aan een tevreden, bekwaam, winstgevend en – het allerbelangrijkste – veilig werkklimaat en personeelsbestand. •

Auteur

James Pretty woont en werkt in Muscat, Oman. In augustus 2007, wit, in gebruik in de Grimsby (VK) Stad, hij trad in dienst bij Recyclet Ltd als een arbeider In die tijd Pretty verkregen verschillende ITSSAR-kwalificaties voor mobiel gebruik apparatuur als onderdeel van van zijn opleiding, en voortgeschreden om te worden dienst leidinggevende.

Twee jaar later trad Pretty toe tot de Britse leger, maar wanneer dit carrière was ingekort vanwege een blessure; hij tempora*